Waarom verlies nemen zo moeilijk is

Voordat ik deze vraag beantwoord, wil ik eerst een verschil aanstippen tussen beleggen voor de lange termijn versus actief beleggen (of traden) op de korte termijn. Juist bij deze laatste vorm van beleggen is risicomanagement uitermate belangrijk en daar hoort verlies nemen bij.

Bij beleggen voor de lange termijn – ook wel ‘Buy and Hold’ – sluit ik me graag aan bij de woorden van Warren Buffett: “Our favorite holding period is forever”. Anders gezegd, bij voldoende spreiding (misschien wel de enige free lunch in de financiële wereld) en een termijn die lang genoeg is, komt het wel goed met het rendement. Voor het langetermijnportefeuille geldt dus: “Als je geschoren wordt, moet je stilzitten”.

Maar dit geldt niet voor het – waarschijnlijk kleinere – gedeelte van de portefeuille waarmee actief gehandeld wordt. Hier is het zaak er (meer) bovenop te zitten en de beruchte ‘bleeder’ te voorkomen. Want juist die een of twee bleeders kunnen een voor de rest goed resultaat tenietdoen.

Verlies nemen in drie fases

Wetenschappelijk onderzoek heeft keer op keer aangetoond dat het verliezen van € 1.000 ongeveer tweemaal meer pijn doet dan het verdienen van € 1.000 plezier geeft. Dit betekent dat we bij verliezen in een lastige situatie zitten. Financieel, maar vooral ook emotioneel,  aangezien we dan  pijn ervaren. En bij het omgaan met pijn volgen vrijwel alle mensen dezelfde strategie.

Stap een is het negeren van hetgeen pijn doet (en hopen dat het goed komt). Dit negeren komt bijvoorbeeld heel duidelijk tot uitdrukking in het aantal keer dat een gemiddelde klant inlogt. Als de beurs in de plus staat zullen er meer mensen inloggen, dan als de beurs in de min staat. Dat herkent u bij uzelf waarschijnlijk ook wel. Als het even niet zo lekker gaat op de beurs is de kans groot dat u er minder tijd aan besteedt. Kortom, de eerste fase is het negeren van datgene wat (emotionele) pijn veroorzaakt.

Fase twee is boosheid. Nu is het tijd voor de klassieke attributiefout. Bij dit psychologisch verschijnsel wijten mensen succes aan zichzelf, maar als het fout gaat komt dat door iets anders. En in het geval van verliesgevende posities het ergens fout gegaan en ‘moet’ een zondebok gevonden worden. Dat kan van alles zijn. Van de beursgoeroe die de tip gaf, de CEO die een valse voorstelling van zaken gaf, de altijd luidruchtige buren waardoor ongestoord beleggen nooit kan tot het ontbreken van de Log-schaal op de Technische Analyse grafiek. Kortom, boosheid waarbij de oorzaak buiten de belegger zelf ligt.

Bij een aantal mensen stopt hier het proces. Ze blijven boos en blijven zitten met een positie die op een fors verlies staat. Gelukkig is er ook een grote groep die zich de vraag stelt: ”Wat kan ik hiervan leren? Wat is er fout gegaan en hoe kan ik dat in de toekomst voorkomen?”. Deze mensen accepteren de situatie (waar ze natuurlijk niet blij mee zijn) maar zijn ook in staat om naar de volgende en laatste stap te gaan: het toepassen van de inzichten de ze hebben verkregen.

Een van die inzichten zou kunnen zijn: voor het actieve gedeelte van mijn portefeuille moet ik verliezen tijdig afkappen.

Waarom blijft verlies nemen zo moeilijk?

Daar zijn heel veel verschillende antwoorden op te geven, maar in mijn optiek staan er drie dingen centraal. Ten eerste zit het ego in de weg. De meeste beleggers zien zichzelf als intelligente, verstandige mensen die een juiste inschatting van de wereld om hen heen kunnen maken. Dit geldt ook voor beleggen. Dus als zij aandeel ABC kopen doen ze dat omdat ze er van overtuigd zijn dat het aandeel gaat stijgen. Als het aandeel echter zakt, vraagt het een grote geest om eenvoudig toe te geven dat ze het fout hebben gezien, verlies te nemen en weer door te gaan. Vrijwel iedereen heeft de neiging toch zijn eigen gelijk te willen vinden en standvastig aan de positie vast te blijven houden. Oftewel, het menselijk ego speelt de hoofdrol.

De tweede reden is dat een aandeel dat op verlies staat slechts ‘een papieren verlies’ is. Zolang het aandeel niet verkocht is, is het niets anders dan een papieren verlies. Dit klopt uiteraard niet, want het verlies is al verwerkt in de vermogenspositie. Dat is het saldo van alle posities bij elkaar en dat is hetgeen waar naar te kijken en niet dat ene aandeel.

De derde reden om geen verlies te nemen is “raketvrees”. Dit is de angst dat als het aandeel uiteindelijk met een fors verlies is verkocht, het de week erna begint met een ongekende opmars naar nieuwe all time highs.

Dit zijn in een notendop de drie redenen die het verlies nemen zo moeilijk maken. Gelukkig biedt Saxo Bank u de nodige ondersteuning om u daarbij te helpen, zoals geavanceerde orders. Daarmee stelt u van te voren in op welk punt uw positie moet worden afgebouwd/verkocht. Zo zorgt u dat u vooraf een rationele beslissing maakt, en voorkomt u dat u op het moment zelf uit de emotie handelt.    

Wat is een stoploss order?

Er zijn veel gestandaardiseerde ordertypes. Een van de bekendste is de stoploss order. (Deze wordt ook wel koerslimiet genoemd). Hoe werkt deze order? Aandeel ABC wordt gekocht op € 10 en de belegger legt direct daarna een stoploss order in. Het stopniveau is bijvoorbeeld € 9, wat  betekent dat als het aandeel naar € 9 zakt op de beurs, er een verkooporder de markt wordt ingestuurd om het aandeel ABC te verkopen. Dit om een verder oplopend verlies te voorkomen. Deze verkooporder kan bestens of gelimiteerd zijn.

De trailing stoploss order

Dit is een stoploss order die automatisch meebeweegt als een soort sleepkabel, als de onderliggende waarde stijgt. Deze order is te vinden onder de tab ‘geavanceerde orders’. Aandeel ABC wordt gekocht op € 10 en de belegger legt direct daarna een trailing stoploss order in, waarbijhet stopniveau € 1 ‘onder de hoogste koers’ wordt gezet. Dit betekent dat het stoplossniveau meeloopt als het aandeel stijgt. Mocht het aandeel onverhoopt (wat) dalen, dan zal het stoploss niveau gelijk blijven.

De trailing stoploss order maakt het dus mogelijk invulling te geven aan de beleggerswijsheid “Kap je verliezen af en laat je winsten lopen”.

Zijn er nadelen van het instellen van een stop-lossorder?

Allereeerst is het goed te weten dat er een kans bestaat dat de stop-lossorder niet op exact het aangegeven bedrag wordt verkocht. Het kan dus zijn dat het bedrag (net) iets lager uitvalt dan u had bepaald.

Het tweede nadeel heeft te maken met de gevallen waarin de eerder genoemde raketvrees toch waarheid wordt. Het kan namelijk zijn dat een aandeel eerst zakt onder de door u aangegeven limiet, waarna het aandeel juist weer stijgt. Omdat u dan al (automatisch) uit bent gestapt, zult u niet meer van deze stijging kunnen profiteren. Dat is natuurlijk jammer, maar u kunt vooraf natuurlijk nooit zeker weten wat een koers gaat doen; deze had ook nog verder naar beneden kunnen duikelen. En u had niet voor niets - maar bewust vooraf - het stoploss-niveau gekozen als het punt waarop u niet méér verlies wilde/kon nemen. Uw risicomanagement heeft in feite dus gewerkt. Wel laat dit nadeel zien dat u goed moet weten hoe u het voor u juiste stoplossniveau bepaalt.

Hoe bepaal ik het niveau van mijn stoploss?

De eerste indicatie is de grafiek die (mogelijk) aangeeft op welke niveaus steun en weerstand ligt. Leg de stop iets onder het steunniveau als het gaat om een long positie. Leg de stoploss iets boven het weerstandsniveau als het gaat om een shortpositie. Naast deze aanpak uit de technische analyse, is er nog een andere manier om de stops te bepalen. De simpelste manier is de regel: een euro scheef, positie sluiten. Maar ja, een euro in Aegon is van een hele andere orde van grootte dan een euro in ASML.

In het verlengde hiervan kunt u met percentages werken. De regel zou dan kunnen zijn: bij een beweging van 10% in de verkeerde richting, moet de positie worden gesloten. Maar ook hier geldt dat het ene aandeel heel eenvoudig met procenten per dag kan bewegen terwijl het andere aandeel nauwelijks van zijn plek komt. Kortom, procenten is beter dan een absoluut bedrag, maar het is nog beter om rekening te houden met de beweeglijkheid van de onderliggende waarde. Dan vormt de volatility de basis voor het bepalen van de stop.

Op dit moment is de (30-daags) volatility van aandeel ABC 60% en die van XYZ 17%. De regel zou dan kunnen zijn: de 30-daags volatility op jaarbasis wordt gedeeld door vier en dat is het stoploss niveau. In het geval van ABC zou de stop dus 15% lager liggen dan de huidige koers. In het geval XYZ zou het 4% zijn. Procentueel verschillende stoploss niveaus, vanuit een risicomanagement/statistisch perspectief zijn ze gelijk.

Time frame, stops en staffelen

Wat u ook nog kunt meenemen om de afstand van de stop te bepalen, is de (verwachte) time frame van de trade. Voor intraday handel zullen de stops veel krapper (moeten) zijn dan bij een swingtrade over meerdere weken. Daarnaast kan eerder genoemde ‘raket-angst’- gedeeltelijk ondervangen worden door ook met de stops (uitstapmomenten) te staffelen. Zoals u wellicht weet, ben ik een voorstander van flexibel handelen. Dit betekent gefaseerd in- en uitstappen. En dit kan dus ook met stops!

Long op € 10 en de stoploss op € 9 zou dus kunnen worden: long op € 10 en een stoploss voor een derde van de positie op € 9,25, een derde van de positie op € 9 en de laatste pluk op € 8,75. Daarmee heeft u de positie zo lang mogelijk in leven gehouden – volgens uw eigen risico parameters! – om te voorkomen dat de raket wordt afgeschoten als u uitgestapt bent. Meer lezen over stoploss? Bekijk dan ook dit artikel.

Samengevat

Actief handelen vraagt een andere aanpak van risicomanagement dan voor lange termijn beleggen. Bij actief handelen hoort actief verlies nemen en te voorkomen dat emoties de beslissingen beïnvloeden. De (trailing) stoploss kan u daarbij helpen. Een manier om het stoploss-niveau te bepalen is door de beweeglijkheid van de onderliggende waarde mee te nemen in de afweging. Dit zorgt voor een consistente(re) risicomanagement aanpak. Wilt u meer leren over emoties en gedrag rondom beleggen, en hoe betere inzichten in de psychologie van beleggen u kunnen helpen om beter te beleggen? Meld u zich dan nu aan voor het webinar Master your money mindset op dinsdag 28 juni.

Beleggen kent risico's, uw inleg kan minder waard worden.