Macro-inzichten: Uitbreiding van BRICS betekent meer coördinatie of chaos?

Het opkomende marktenblok BRICS - geleid door Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika - slaagde erin een unanieme beslissing te nemen om meer leden toe te laten op de 15e BRICS-top in Zuid-Afrika deze week. In totaal zijn zes landen uitgenodigd, waaronder Argentinië, Egypte, Ethiopië, Iran, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten. Hoewel werd verwacht dat de uitbreiding zou worden overwogen, is de beslissing eerder gekomen dan verwacht en wijst op een gemeenschappelijke onderliggende missie.

Tegengaan van de invloed van het Westen

De meest waarschijnlijke onderliggende agenda voor de uitbreiding is om de invloed van het blok te vergroten als tegenwicht tegen het Westen. China heeft moeite om zijn eigen economie overeind te houden en is waarschijnlijk nog meer gericht op het leiderschap van het opkomende blok voordat de afhankelijkheid van het blok van China wordt aangetast. Rusland heeft meer bondgenoten nodig om verder te pleiten voor een gemeenschappelijke valuta en stemmen die zijn oorlog tegen Oekraïne niet openlijk veroordelen. India was aanvankelijk tegen het idee van uitbreiding, maar stemde uiteindelijk in omdat zijn toenemende groei het een invloedrijkere rol in de groep zou kunnen geven. Het streefde er ook naar zijn strategische defensiepartnerschappen met landen als de VAE en Egypte te verbeteren.

Ondanks dat BRICS een gemeenschappelijke motivatie heeft gevonden om uit te breiden, zijn de dynamiek van de uitgebreide groep veel incongruenter geworden door de uitbreiding. De nieuwe leden vergroten de divergentie in het ontwikkelingsstadium van de leden en brengen daarom verschillende economische, politieke, monetaire en fiscale omstandigheden met zich mee om rekening mee te houden. Dit zou kunnen betekenen dat samenwerking moeilijker te realiseren is.

Economische dominantie kan groeien

Het oorspronkelijke BRICS-blok heeft de G7 overgenomen, die bestaat uit Canada, Frankrijk, Duitsland, Italië, Japan, het VK en de VS, qua bijdrage aan de mondiale groei sinds 2020. Dit kan worden toegeschreven aan de snelle economische groei en ontwikkeling in hun landen, en werd grotendeels geleid door de groei in China. Met China dat zijn focus verlegt van het bereiken van hoge niveaus van door schuld gedreven groei naar productievere en kwalitatieve investeringen, is het waarschijnlijk dat het vanaf nu een structureel langzamer groeitempo zal volgen. India lijkt het echter over te nemen met zijn aanzienlijke demografische voordeel en een groter aandeel in de productie. Rusland, Brazilië en Zuid-Afrika voldeden echter niet aan de verwachtingen, aangezien hun aandeel in het wereldwijde bbp (bij koopkrachtpariteit) de afgelopen twee decennia daadwerkelijk is gedaald.

De uitgebreide BRICS zouden de groep verder kunnen helpen om een voorsprong te behouden op de groei van de G7. De president van Brazilië, Lula da Silva, zei dat de nieuwe leden het aandeel van de BRICS in het mondiale bbp zullen vergroten van 32% tot 37% op basis van koopkrachtpariteit. De economische kracht zou verder kunnen toenemen naarmate de handel en investeringen binnen het blok zich ontwikkelen, maar dit kan vertragingen en weerstand ondervinden vanwege de persoonlijke agenda's en onderlinge conflicten van de groepsleden.

Handel, met name in ruwe olie, in controle

De opname van belangrijke olie-exporteurs, Saoedi-Arabië, de VAE en Iran, zal de energiedominantie van de uitgebreide BRICS-groep vergroten. De huidige BRICS-leden maken ongeveer 20% uit van de wereldwijde olieproductie, en dit aantal zal met de uitgebreide groep stijgen tot 42%. Dit zou gewicht kunnen geven aan het debat over de-dollarisatie, maar blijft beperkt tot het gebruik van een op een andere valuta dan de dollar gebaseerde wisselkoers in het blok, eerder dan wereldwijd. Energie vertegenwoordigt slechts 15% van de wereldhandel, en de opname van olie-exporteurs in het blok is waarschijnlijk eerder een flexibiliteit van hun kant om relaties met zowel de VS als China te onderhouden dan om partij te kiezen in het geopolitieke debat.

De ogen gericht op de-dollarisatie

Nu de VS de dollar heeft gebruikt als wapen in de Russische oorlog en de sancties tegen Iran, hebben ontwikkelingslanden steeds meer opgeroepen om alternatieve valuta's te zoeken voor handel, investeringen en reserves. Er wordt gemeld dat leiders van BRICS hun ministers van Financiën en gouverneurs van centrale banken hebben belast met het ontwikkelen van maatregelen om hun afhankelijkheid van de Amerikaanse dollar in de handel tussen hun economieën te verminderen, en om volgend jaar verslag uit te brengen.

De groeiende handel en economische invloed van BRICS zou een bedreiging kunnen vormen voor het gebruik van de Amerikaanse dollar als handelsvaluta. Rusland gebruikt al de Chinese yuan en Indiase roepie in zijn handelsregelingen. De VAE en India hebben vorige maand een overeenkomst getekend waardoor ze handelsbetalingen in roepies kunnen vereffenen in plaats van dollars. Niettemin zal de uitgebreide BRICS nog steeds minder dan 30% van de wereldwijde export en import beheersen. Daarom zou een op BRICS gebaseerde valuta nog steeds alleen een alternatief zijn voor handel binnen de regio in plaats van een wereldwijde handelsvaluta worden.

Intussen lijkt de bedreiging voor de dominantie van de Amerikaanse dollar als wereldwijde reservevaluta voorlopig overdreven, gezien het mogelijke gebrek aan samenhang in het blok en het gebrek aan institutionele stabiliteit. BRICS-valuta bieden ook niet de vereiste stabiliteit om te functioneren als een bewaarplaats van rijkdom. De R-valuta's - Rand, Real, Renminbi, Roebel of Roepie - hebben allemaal aanzienlijke verliezen en enorme volatiliteit gekend en zijn nog niet klaar om als alternatief voor de USD-reservestatus te worden beschouwd. De alternatieven zouden zijn dat BRICS een mandje van hun valuta's gebruikt of de BRICS-valuta koppelt aan goud of andere tastbare hulpbronnen. Hoewel dit zou kunnen leiden tot meer polarisatie, moet een dergelijke stap wachten op een aanzienlijke toename van de handel en investeringen binnen de groep. Kortom, de dominantie van de dollar blijft bedreigd, maar is geen direct risico.